Vorstelijk Suikerbanket
In 1549 organiseert landvoogdes Maria van Hongarije in haar paleis in Binche een groots festijn ter ere van haar broer, keizer Karel V, en diens zoon Filips.
Maria van Oostenrijk is sinds 1528 landvoogdes over de Nederlanden. Zij is een tante van Filips II. Wanneer de troonopvolger 21 jaar is, neemt zijn vader hem me op kennismakingsreis door de - dan Habsburgse - landen waarover hij straks zal gaan heersen: Oostenrijk, delen van Italië en Frankrijk, Luxemburg, de Lage Landen. Het is de eerste maal dat Filips (1527-1598) Spanje verlaat. Zijn vader is voornamelijk opgevoed in Brussel en het is de hoogste tijd dat Filips zijn gezicht daar eens laat zien.
Begin april 1549 arriveert Filips aan in het keizerlijk hof in Brussel, waar de landvoogdes en zijn vader hem ontvangen. Juist op tijd voor de vergadering van de Staten-Generaal van de 18 provinciën van de Lage Landen. Een goed moment voor een kennismaking en de opvolging te regelen. De troonopvolger kan meteen aan het werk.
Tante Maria heeft net een paleis gebouwd op de laats van het middeleeuwse kasteel in Binche. Het is één van de eerste luxueuze renaissancegebouwen in de Nederlanden. Een imposant gebouwencomplex met zalen, galerijen, eetzalen, keukens, en een 'spektakelzaal'. Buiten kwam er een 'muzentuin'.
Afgezien van de koningin van Frankrijk en de Hertog van Alva, zal ongetwijfeld Willem van Oranje (*1533) één van de gasten zijn geweest. Immers, sinds hij de titel van René van Chalon, de kinderloze prins van Oranje, erfde in 1544, werd hij opgevoed in Brussel, aan het hof van Maria van Hongarije. Want dat was één van de voorwaarden die keizer Karel V stelde aan de opvolging. De dan bijna 16-jarige prins van Oranje heeft daar voor het eerst Filips ontmoet. Willem had toen al wat méér van de wereld gezien. Maria nam hem graag mee op inspectiereis naar de provincieën. Hij heeft in 1547 zelfs de Rijksdag in Augsburg in haar gezelschap bijgewoond.
Maar nu de ontvangst in Binche. Ik las daar lang geleden over in het fijne, informatieve boek van Roy Strong Feast, a history of Grand Eating, uit 2002. Er staat een fascinerend zwart/wit-plaatje bij van het toetjesbuffet, in de 'salle enchantée'. De festiviteiten vonden plaats in de avond en nacht van 30 op 31 augustus. Na het diner en het hofbal leidde de landvoogdes rond middernacht haar gasten naar een speciale spektakelzaal met een hemelplafond met gouden sterren en bewegende wolken.
Maria van Hongarije is een gastvrouw van stand en in die tijd zijn spektakel-suikerbanketten in een aparte zaal net in de mode geraakt, een mode die uit Italië overgewaaid.
In het midden van deze spektakelzaal verrijzen vier groene jaspis zuilen. Drie tafelbladen met suikerwerken, toetjes en taarten hangen tussen de zuilen en kunnen op verzoek of bevel neergelaten worden om de genodigden opnieuw te verbazen en te onthalen. Het ‘lege' tafelblad verdwijnt dan een verdieping lager, als een extreme soort dienstlift. Waarna de restjes graag worden opgevang door de lagere goden ten paleize. Het suikerbanket is nogal uitvoerig beschreven, per tafelblad.
Bij het neerlaten van een tafelblad klonk er donder, bliksemde het, regende het geparfumeerd water en hagelde het witte suikersnoepjes.
De eerste tafel was gevuld met porselein serviesgoed en siergoed, en allerhande conserven, en gesuikerde en verse vruchten. De volgende tafel was gedekt met kristal en glas, met verschillende gekleurde snoeperijen, en witte gesuikerde vruchten. De laatste tafel verrukte de toeschouwers met suikersculpturen, rotsen van roodgekleurde suiker, vijf laurierboompjes met gouden en zilveren blaadjes die gesuikerde vruchten droegen, waartussen herten, een zwijn, vogels en vissen een plaats hadden gekregen. De heraldische wapens van de staten sierden het suikerwerk in de boompjes.
Het moet voor iedereen, maar zeker ook voor Filips II die de Brabantse en Brusselse manier van buitensporige ontvangsten nog niet gewend was een beetje een schok geweest zijn. De Spaanse hofcultuur was wat minder uitbundig.
Er schijnt trouwens ook een eekhoorn aan een zilveren ketting aan één van de boompjes te zijn vastgemaakt. Ik hoop dat ze wat amandelen en hazelnoten voor het arme dier hadden klaargelegd
Vanaf eind oktober is de tekening hier te bewonderen: Museum Hof van Busleyden
