De tapijten en wandkleden van de Zonnekoning

Een weekje kregen we de kans om ze te bewonderen, de helft ongeveer van wat er ooit gemaakt is voor Lodewijk de Veertiende. De monumentale tapijten en wandkleden, die eerste hofschilder Charles le Brun maakte voor de Grote Galerij die het Louvre zou gaan verbinden met de Tuileriën. Ooit zou dit het ultieme stadspaleis van de Franse koning worden, het hart van de macht van Frankrijk, in hartje Parijs. Uiteindelijk verkoos Louis XIV in 1682 Versailles.

Maar nu waren deze prachtige decoratieve kunstwerken bijeen in het Grand Palais. De bedoeling van de oppermachtige eerste minister van de koning, Jean-Baptiste Colbert, was om de Franse tapisserie fabricage op de wereldkaart te zetten. Zorgen dat de eigen productie de import van dure Perzische tapijten (waardoor veel geld uit het land wegvloeide) overbodig zou worden. Dat het buitenland ook juist Franse tapijten en wandkleden ging kopen. Er was dus een dubbel doel om dit gigantische project op te tuigen in 1668.

Het officiële doel was natuurlijk om de almacht van de Franse koning op het wereldtoneel te illustreren. Imposant en imponerend is het geheel absoluut. Dus veel afbeeldingen van Apollo, de zon, hordes Franse lelies, allerhande symbolen van de macht, en thema’s als de vier werelddelen en belangrijke momenten uit het leven van de koning. Dat alles uitgesmeerd over 440 meter galerij, zes keer zo lang als de Spiegelgalerij in Versailles.

De tapisserieën werden gemaakt door in Le Savonnerie in Parijs aan de hand van ontwerpen van Le Brun, een gigantisch werk, die per stuk ongeveer 9 meter lang waren. Tussen 1664 en 1666 leverde de werkplaats van Philippe Lourdes dertien stuks voor de Galerij van Apollo. Vier liggen er nu een weekje te shinen in het Grand Palais. Ieder wand- of vloerkleed is een meesterwerk op zich.

Ik pak er even een detail uit, dat mij bijzonder aanspreekt. Eigenlijk kijk ik altijd naar planten, struiken, bomen, eetbaarheden bij dit soort afbeeldingen. Wat valt me op? Daar maak ik nog een apart blog over. Maar heel bijzonder vind ik dit oranjeboompje in een grote pot, een heuse pommerans. Kennelijk een cadeautje van de Spaanse ambassadeur om de relaties met de Franse koning glad te strijken. Het hele verhaal ken ik (nog) niet. Het is in al die meters en meters tapisserie het enige oranjeboompje. Modieus, trendy, geschikt als relatiegeschenk, en ook bij onze koning-stadhouder Willem III zeer geliefd rond die tijd. Meer in het volgende blog.

Je kunt het je haast niet voorstellen, maar het schijnt dat het geheel nooit ter plekke is beland. Lodewijk de Veertiende verkast in 1682 naar Versailles, zijn eerste minister Colbert overlijdt een jaar later, in 1683. Een aantal tapijten zijn vrij snel als diplomatiek geschenk in andere handen terechtgekomen. Tijdens de revolutie zijn 51 kleden als ‘betaling’ aan leveranciers van de Republiek gegeven. Waarna Napoleon ze in 1807 en later Charles X in 1827 terug lieten kopen. Anderen werden verknipt en aan privéverzamelaars of buitenlandse musea verkocht. Van lang niet alle onderdelen is het lot bekend. Bijzonder is dat een tapijt genaamd ‘De liefde’ dat in 1931 in de Franse ambassade in Berlijn werd aangebracht in 1943 terug in Frankrijk kwam, vlak vóórdat het gebouw in vlammen opging tijdens een bombardement van de geallieerden. Tussen 2008 en 2017 fleurde ‘De liefde’ het kantoor van de Franse president in het Elysée op. En nu is het tussen de rest een weekje zichtbaar voor wie zich naar het Grand Palais begeeft.

Wie daar niet naar toe kan: hier een link naar een Insta-film: ga mee op stap met Stéphane Bern van het programma Histoire Secret https://www.instagram.com/reel/DUV8cepDVEi/

En hier heerlijk veel plaatjes met uitleg:  https://www.grandpalais.fr/fr/magazine/lart-du-detail-les-tapis-du-roi-soleil-la-loupe

Hier een link naar La Savonnerie https://www.mobiliernational.culture.gouv.fr/fr/nous-connaitre/les-manufactures/manufacture-de-la-savonnerie

Veel van de info uit de persmap van het Grand Palais.